Doneer nu
Alzheimercentrum Amsterdam
Ga naar blog

100-plus onderzoek

100-plus onderzoek: naar erfelijke factoren die beschermen tegen dementie

Hendrikje van Andel-Schipper stierf op 115-jarige leeftijd zonder dat ze ooit last had van dementie. Haar moeder werd ook 100 jaar en ook zij was tot het eind zeer helder. Zo zien we vaker dat ouderdom zonder dementie voorkomt binnen families. Zijn deze mensen misschien genetisch beschermd tegen dementie? Kunnen we daarvan leren hoe we anderen ook tegen dementie ontwikkeling kunnen beschermen?

Om deze vragen te beantwoorden is de 100-plus studie opgezet vanuit een samenwerking tussen Alzheimercentrum Amsterdam en de afdeling Klinische Genetica van Amsterdam UMC. We verzamelen het erfelijk materiaal van gezonde 100-plussers zonder dementie. Om zo veel mogelijk te weten te komen over de bijzondere eigenschappen van dit erfelijk materiaal wordt het DNA van deze bijzondere mensen in zijn geheel in kaart gebracht en met elkaar vergeleken. Dit vereist nieuwe geavanceerde DNA analyse technieken die niet standaard worden gebruikt. In samenwerking met de TU-Delft worden hier speciale software pakketten voor ontwikkeld.

Als we eenmaal aanwijzingen hebben welke erfelijke factoren beschermen tegen dementie willen we onderzoeken op welke manieren deze factoren zich anders gedragen in mensen die wel dementie ontwikkelen. Uiteindelijk willen we bepalen hoe deze factoren/mechanismen naar het gunstige effect kunnen leiden in de hersenen van mensen die geen dementie ontwikkelen. Deze kennis zou uiteindelijk weer kunnen leiden tot behandeling van patiënten met dementie.

100-plus onderzoek 1

U bent 100 jaar of ouder en niet dement

Bent u 100 jaar of ouder en werkt u bijvoorbeeld nog graag in de tuin? Doet u elke dag aan gymnastiek of rijdt u nog auto? Bent u graag onder de mensen? Volgt u het nieuws iedere dag?

Om deel te nemen aan het 100-plus Onderzoek hoeft u uiteraard niet aan alle bovenstaande criteria te voldoen. Het belangrijkste criterium voor deelname is dat u 100 jaar of ouder bent en dat u daarbij géén verschijnselen van dementie vertoont.

Eerstegraads familieleden

De hoeksteen van het 100-plus onderzoek wordt gevormd door de mensen die 100 jaar of ouder zijn en niet dement. We weten dat erfelijkheid een zeer belangrijke rol speelt bij het behoud van een heldere geest tot op hoge leeftijd. Om zo veel mogelijk informatie te verzamelen over de eigenschappen die nodig zijn om oud te worden zonder dementie, hebben we vanaf medio 2017 ons onderzoek uitgebreid. We zouden nu ook graag in contact komen met:

  • Broers en zussen van de 100-plussers die deelnemen aan ons onderzoek. Zij mogen jonger zijn dan 100 jaar.
  • Kinderen van de 100-plussers.  Zij hebben de helft van de erfelijke factoren van hun 100-jarige ouder.

Heeft u een ouder, broer of zus die ouder is dan 100 jaar, dan komen wij graag in contact met u.

Partners

Om te achterhalen welke eigenschappen de 100-plussers (en hun familieleden) hebben die zorgen voor het behoud van de hersenfuncties, moeten we deze vergelijken met de eigenschappen van mensen uit andere families. Ofwel: we moeten een geschikte “controlegroep” samenstellen. Hiervoor komen de aangetrouwde familieleden van de 100-plussers heel goed in aanmerking:

  • partners van de 100-plussers
  • partners van de broers/zussen van de 100-plussers
  • partners van de kinderen van de 100-plussers

Jonger dan 100, maar wel oud?

Het komt vaak voor dat mensen die de leeftijd van 100 jaar nog niet bereikt hebben ons benaderen om deel te nemen aan het 100-plus onderzoek. Wegens de strikte inclusiecriteria van het onderzoek is het voor hen helaas nog niet mogelijk deel te nemen. Wij vragen hen vriendelijk zich opnieuw aan te melden na hun 100e verjaardag.

Een uitzondering op deze regel is van toepassing wanneer u broers/zussen heeft die de leeftijd van 100 jaar wel hebben bereikt (zie Eerstegraads familieleden).

Wilt u meedoen aan ons onderzoek, dan kunt u contact met ons opnemen. Wij nemen graag de tijd voor u om eventuele vragen over het onderzoek te beantwoorden. Indien mogelijk betrekken we ook de familieleden en/of naasten van 100-plussers bij de besprekingen over eventuele deelname aan het onderzoek.

Onze contactgegevens zijn:

100plus@vumc.nl
020444 5276

U kunt hier klikken voor ons postadres.

Wij komen naar u toe

Indien u besluit om aan het onderzoek deel te nemen, dan maken wij twee afspraken waarbij wij u thuis bezoeken. Tussen deze afspraken zit ongeveer een week. Wij stellen het op prijs als één of meer kinderen/familieleden bij onze bezoeken aanwezig zijn. Op deze wijze kunnen we alle onderdelen van het onderzoek uitleggen en verkleinen we de kans op onduidelijkheden. Bovendien vertellen sommige deelnemers dat zij het een prettig idee vinden dat er bekenden aanwezig zijn tijdens de bezoeken.

Bevestigingsbrief

Als we met u de bezoekmomenten afgestemd hebben, sturen wij u een brief ter bevestiging van de data en tijden. In deze brief staat wat er precies besproken gaat worden tijdens de bezoeken. Bij deze brief zijn tevens voor uw gemak een aantal vragenlijsten toegevoegd, zodat u hier alvast naar kunt kijken. Mocht het niet lukken om deze vóór de huisbezoeken in te vullen, laten wij een retourenvelop bij u achter zodat u dit op een later tijdstip naar ons kunt opsturen.

Stamboom

Indien u dit in uw bezit heeft, vragen wij u een kopie klaar te leggen van de stamboom van uw familie.

Wat kunt u verwachten van onze bezoeken?

Het eerste bezoek

  • Erfelijkheid De onderzoeker neemt samen met u en uw familieleden een aantal vragen door over hoe oud uw ouders, broers en zussen zijn geworden, en of er bepaalde erfelijke aandoeningen bekend zijn in uw familie.
  • Medische geschiedenis De onderzoeker stelt u een aantal vragen over uw gezondheid, uw medische geschiedenis en uw woonsituatie.
  • Leefstijl De onderzoeker stelt u een aantal vragen over uw leefstijl zoals roken, drinken en slaapgewoonten.
  • Foto We vragen of we een foto mogen maken van uw gezicht en handen om de tekenen van veroudering in uw huid te onderzoeken.
  • Bloeddruk en knijpkracht We meten uw bloeddruk en de knijpkracht van uw handen.

Dit bezoek duurt ongeveer 2 uur.

Tenslotte bespreken we de mogelijkheid voor deelname aan de optionele onderdelen van het 100-plus onderzoek.

Het tweede bezoek

  • Pen en papier tests De onderzoeker neemt een aantal mondelinge, en pen en papier tests af om uw geestelijke vermogens in kaart te brengen.
  • Bloed Om uw erfelijke materiaal en de samenstelling van uw bloed te onderzoeken, nemen wij ook een aantal buisjes bloed bij u af (ongeveer 70 ml). Wij hebben gecertificeerde bloedprikkers in ons team zitten. In een sommige gevallen doen wij het bloedprikken zelf, andere keren vragen wij een gecertificeerde bloedprikker tijdens dit tweede bezoek bij u thuis langs te komen.

Dit bezoek duurt ongeveer 1,5 uur.

Jaarlijkse herhaalbezoeken

Wij willen graag weten hoe het na verloop van tijd met u gaat. Daarom zullen we ongeveer 1 jaar na ons eerste bezoek opnieuw contact met u opnemen en vragen of we u nogmaals mogen bezoeken. Wij nemen dan opnieuw een aantal mondelinge- en pen en papier tests af. In sommige gevallen vragen wij u opnieuw een aantal kleine buisjes bloed af te staan. Mocht dat in uw geval wenselijk zijn zullen wij dit vooraf aan u kenbaar maken.

Wij proberen jaarlijks een vervolgbezoek in te plannen, in principe tot aan uw overlijden. Als een bezoek te zwaar is kunt u dat uiteraard aangeven. We zullen dan, ter afsluiting van het onderzoek, uw naasten vragen of zij nog enkele vragenlijsten willen invullen over hoe het met u gaat.

Isolatie van iPS cellen

Om te onderzoeken waarom uw lichaam zo veel sterker is dan het lichaam van vele anderen, kunnen we het gedrag van de bouwstenen van uw lichaam, uw cellen, in kaart brengen. Uit uw bloed kunnen we een aantal cellen selecteren en kunstmatig in leven houden in het laboratorium. Deze cellen noemen we ‘iPS’ cellen. Een verschil in het gedrag van uw cellen ten opzichte van cellen van bijvoorbeeld iemand die wèl dement werd, kan ons in de richting wijzen van een oplossing voor dementie. Ondanks dat u zo ontzettend oud bent geworden heeft u, naast dementie, ook een heleboel andere ziektes ontlopen. Daarom zijn uw iPS cellen niet alleen belangrijk bij het onderzoek naar dementie, maar voorzien we dat ze ook zeer waardevol zullen zijn voor het onderzoek naar andere (ouderdoms-) ziektes. Het genereren van iPS cellen uit uw bloed is optioneel en is niet noodzakelijk voor deelname aan het onderzoek. We hoeven hiervoor géén extra bloed bij u af te nemen.

Hersendonatie

  • Waarin zitten de verschillen? Eén van de zaken die we willen onderzoeken is of de samenstelling van úw hersenen anders is dan die van mensen die wél te maken krijgen met dementie. Om deze vraag te beantwoorden is het noodzakelijk om de samenstelling van het hersenweefsel van zowel gezonde 100-plussers, als mensen met dementie in kaart te brengen. Uw hersenweefsel is dan ook uitzonderlijk waardevol! Tijdens ons bezoek informeren wij over u over de mogelijkheid om na uw overlijden uw hersenen te doneren ten behoeve van wetenschappelijk onderzoek. Hersendonatie is optioneel en niet noodzakelijk voor deelname aan het 100-plus onderzoek.

Wij werken nauw samen met de Nederlandse Hersenbank en maken dankbaar gebruik van hun jarenlange expertise en ervaring op dit gebied. Wanneer u meer wilt weten over wat hersendonatie is en hoe het in zijn werk gaat kunnen wij u informatiemateriaal overhandigen zodat u een hersendonatie in overweging kan nemen. Wilt u meer lezen over de Nederlandse Hersenbank, klikt u dan op het symbool rechts. U komt dan op de website van de Nederlandse Hersenbank.

Donatie van feces (ontlasting)

In onze darmen bevinden zich veel verschillende soorten bacteriën, onze ‘darmflora’, die ons helpen met het verteren van ons voedsel. Tevens beschermen ze ons tegen schadelijke bacteriën. Maar recent onderzoek laten zien dat de sommige darmbacteriën ook de afweer en de stofwisseling van onze hersenen kunnen beïnvloeden doordat ze signalen afgeven aan ons bloed. Onderzoek bij mens en dier laat zien dat de samenstelling van onze ‘darmflora’ een rol speelt in het ontstaan van de ziekte van Alzheimer, Parkinson, beroertes, suikerziekte en overgewicht. De vraag die zich opdringt: is de darmflora ook van invloed geweest om de met een heldere geest de 100 jaar te halen? Om dit te onderzoeken zouden wij graag een klein beetje van uw ontlasting verzamelen zodat we de samenstelling van de darmflora in kaart kunnen brengen. Wij kunnen u hierover nader informeren tijdens ons eerste bezoek bij u thuis. Het doneren van ontlasting is optioneel en niet noodzakelijk voor deelname aan het onderzoek.

Partner: TU Delft

Sponsoren: Marcel Boekhoorn (Nederlands ondernemer en investeerder), AEGON, LeasePlanTravelcard

Top
Volg ons via