Amsterdam, 13 januari 2026. Vandaag start het ACCESS-AD-consortium een Europees project dat nieuwe wetenschappelijke innovaties voor de behandeling van de ziekte van Alzheimer sneller naar de zorgpraktijk zal brengen. Het internationale consortium, met universiteiten, bedrijven, kleine en middelgrote bedrijven (MKB’s) en patiëntenorganisaties, wordt gezamenlijk geleid door Amsterdam UMC, Siemens Healthineers, King’s College London en Gates Ventures, en gefinancierd door de Europese Commissie voor een periode van vijf jaar.

Het project komt op een belangrijk moment voor de zorg voor alzheimer in Europa. In 2025 kregen twee nieuwe behandelingen, lecanemab en donanemab, goedkeuring, die voor het eerst de ziekte kunnen vertragen. Daarnaast zijn er grote stappen gezet waardoor precieze en toegankelijke diagnose nu goed mogelijk is. Toch zijn er ook nog meer toegankelijke en schaalbare behandelingsopties nodig, omdat de lidstaten worden geconfronteerd met een groeiend tekort aan zorgprofessionals, lange wachttijden en een oplopend aantal diagnostische vragen. Het aantal mensen met Alzheimer neemt snel toe en zal naar verwachting in 2050 meer dan 19 miljoen mensen in Europa treffen. Gezondheidszorgsystemen worstelen al met het op tijd stellen van diagnoses, het uitvoeren van hersenonderzoeken en het bieden van goede nazorg, wat kan leiden tot vertraagde behandelingen en slechtere resultaten voor de patiënt.

Versnelling van innovatie en gelijke toegang tot zorg

ACCESS-AD wil deze problemen aanpakken door innovaties sneller in de zorg te brengen en gelijke toegang tot goede zorg voor iedereen te verbeteren. “Onze visie is simpel, maar ambitieus: gepersonaliseerde zorg beschikbaar maken voor elke patiënt met alzheimer, waar ze ook wonen,” zegt professor Frederik Barkhof van Amsterdam UMC, die het project leidt. “ACCESS-AD brengt de belangrijke wetenschappelijke, medische en maatschappelijke partijen samen om innovaties om te zetten in dagelijkse zorgpraktijk in heel Europa.”

Naast de grote samenwerking op Europees niveau, is er ook intensieve samenwerking tussen afdelingen binnen Amsterdam UMC. “Het accuraat diagnosticeren en behandelen van alzheimerpatiënten is zeer complex and behoeft expertise vanuit verschillende expertises” zegt dr. Lyduine Collij, die samen met professor Barkhof het project zal leiden. “Daarom hebben we binnen het centrum de handen van vier afdelingen ineen geslagen; Radiologie en Nucleaire Geneeskunde, Alzheimercentrum Amsterdam, het Neurochemisch laboratorium en de Klinische Genetica.”

Van wetenschappelijke doorbraken naar de klinische praktijk

ACCESS-AD streeft ernaar de laatste wetenschappelijke ontwikkelingen op verschillende terreinen sneller naar de klinische praktijk te vertalen, zodat de diagnose en behandeling van alzheimer geoptimaliseerd kunnen worden voor elke individuele patiënt. “De ziekte van Alzheimer is nog niet te stoppen, maar de richting is duidelijk: hoe dan ook komen er behandelingen aan”, zegt dr. Jort Vijverberg, directeur van Alzheimercentrum Amsterdam. “Nederland moet zich daarom niet alleen richten op zorg voor vandaag, maar ook op de zorg voor morgen. “Wanneer behandelingen steeds breder beschikbaar komen, zal er een enorme druk ontstaan op de beeldvorming”, vult dr. Elsmarieke van de Giessen, nucleair geneeskundige, aan. “We beschikken momenteel niet over voldoende scancapaciteit, maar er zijn nieuwe technieken die dit probleem aanzienlijk kunnen verlichten.”

Daarnaast kunnen nieuwe biomarkers, bijvoorbeeld via bloedonderzoek, het proces versnellen, terwijl de belasting voor patiënten en de kosten tot een minimum beperkt blijven. “De nieuwe gevalideerde bloedtests voor alzheimer zijn cruciaal om de juiste patiënten te selecteren voor behandeling, en daarna de behandeleffecten te monitoren”, zegt professor Charlotte Teunissen, hoofd Neurochemisch laboratorium. Vóórdat behandelingen met sommige medicijnen gestart mogen worden is erfelijkheidsonderzoek nodig, dat brengt uitdagingen met zich mee. “We moeten nu leren hoe we de resultaten aan patiënten overbrengen en wat dat betekent voor familieleden”, aldus klinisch geneticus dr. Sven van der Lee.

Digitale monitoring en internationale dataverzameling

Een ander belangrijk aandachtspunt is hoe we patiënten op de lange termijn kunnen blijven monitoren. “Hier is een schaalbare, efficiënte en gepersonaliseerde aanpak voor nodig”, zegt dr. Sietske Sikkes, neuropsycholoog. “We zullen hiervoor gebruik gaan maken van digitale oplossingen om het denkvermogen en het dagelijks functioneren in kaart te brengen.”

Al deze doelen zijn echter niet haalbaar zonder uitgebreide gestandaardiseerde dataverzameling en actieve deelname van patiënten. Het Nederlandse ABOARD Cohort zal fungeren als de basis voor een groot internationaal ziekteregister waarin geanonimiseerde gegevens verzameld en geanalyseerd zullen worden. “Door samen te werken, en data uit verschillende landen te combineren, kunnen we onderzoeksvragen sneller en met meer betrouwbaarheid beantwoorden”, vertelt dr. Casper de Boer, coördinator van het ABOARD Cohort . De uitdaging hierin is om te zorgen dat alle data vergelijkbare kwaliteit en betekenis heeft.”