Veranderingen in de hersenen beginnen al jaren voordat de eerste geheugenklachten merkbaar zijn. Onderzoekers van Alzheimercentrum Amsterdam, Amsterdam UMC, laten nu zien dat signalen van die vroege veranderingen terug te vinden zijn in het hersenvocht. In een studie, gepubliceerd in Nature Aging, onderzochten zij 156 eiwitten van microglia – de afweercellen van de hersenen – bij mensen met de ziekte van Alzheimer.

Daaruit blijkt dat bepaalde microglia-eiwitten al in een heel vroeg stadium verhoogd zijn, nog voordat mensen klachten hebben, terwijl andere eiwitten juist pas veranderen wanneer de ziekte verder gevorderd is. Deze inzichten bieden nieuwe aanknopingspunten om te voorspellen wanneer klachten ontstaan en helpen beter te begrijpen hoe ontstekingsprocessen in de hersenen bijdragen aan Alzheimer.

Belang van het onderzoek

Deze resultaten zijn belangrijk omdat ze laten zien dat we met een ruggenprik (het afnemen van hersenvocht) kunnen beginnen te ontrafelen hoe actief microglia zijn in verschillende stadia van Alzheimer. Microglia bewegen zich door de hersenen heen en weer, op zoek om schade te signaleren en op te ruimen. Ze kunnen hier op verschillende manieren reageren. De eigenschappen van deze ‘microglia-subtypes’ waren eerder alleen nog aangetoond in onderzoek van hersenen van overleden mensen. Nu laten we voor het eerst zien dat dit deels ook meetbaar is in het hersenvocht. Dit biedt mogelijkheden om nieuwe behandelingen te ontwikkelen die zich richten op de verkeerde ontstekingsreactie in de hersenen.

Methoden

We hebben met een geavanceerde techniek (proteomics) de hoeveelheid van meer dan 100 microglia-eiwitten gemeten in het hersenvocht van mensen met en zonder Alzheimer. Een kanttekening van het onderzoek is dat we nog niet 100% zekerheid kunnen krijgen of eiwitten in het hersenvocht uit microglia komen. Daarom vergeleken we deze eiwitten met een recent gepubliceerde hersenatlas. Hierdoor kregen we meer zekerheid dat de gemeten eiwitten van microglia afkomstig zijn. Ons vervolgonderzoek richt zich op het ontwikkelen van klinische laboratoriumtesten voor de eiwitten die het meest voorspellend waren.

Samenwerking / financiers

Dit onderzoek is uitgevoerd in samenwerking met internationale partners en werd mede mogelijk gemaakt door financiering van onder andere Alzheimer Nederland, de Europese Unie.